autor: Ajatollah Mizbah Yazdi, 

Naziv: ISLAMSKA FILOZOFIJA

 Preveo s engleskog: hfz. Ensar Karaman 

Uvodnu riječ napisao predavač na predmetu filozoije: Prof.mr.Mohammad Reza Peysepar

Zaključci

Sa onim što je ovdje ukratko izloženo postaje jasno kako su slaba i udaljena od istine spomenuta mišljenja (pozitivista), i to iz sljedećih razloga:

Prvo, nije ispravno izjednačavati iskustvo i indukciju. Drugo, neis­pravno je empirijsku metodu smatrati suprotnom deduktivnoj metodi. Treće, ni indukcija ni iskustvo nisu bez potrebe za dedukcijom. I četvrto, i racionalne i empirijske metode su deduktivne, a razlika racionalne me­tode od prethodnih je u tome što se ona oslanja na primarne po sebi očite sudove. Ona je suprotna empirijskoj metodi koja se oslanja na empirijske sudove tj. premise čija vrijednost nikad ne doseže nivo vrijednosti pri­marnih po sebi očitih sudova.

Treba uočiti da ova tema zahtijeva dodatno objašnjenje i istraživanje, a neki principi su sporni. Mi smo naveli samo neophodna pojašnjenja u mjeri koja traži dokidanje nekih tlapnji u vezi sa ovim problemom.

Djelokrug racionalne i emprijske metode

Unatoč prednostima koje racionalna metoda ima nad empirijskom, ona nije primjenjiva na sve nauke, a i empirijska metoda, s druge strane, ima svoj djelokrug i ne može se primijeniti na filozofiju i matematiku.

Naravno, ova podjela ingerencija ovih metoda nije konvencionalna, nego je zahtijevana prirodom problemā raznih naukā. Sami problemi pri­rodnih nauka zahtijevaju da budu riješeni empirijskom metodom i na os­novu premisa dobijenih čulnim iskustvom, jer su pojmovi koji se koriste u ovim naukama i koji tvore subjekte i predikate njihovih sudova dobi­jeni upravo iz čulnog. Logično, čulna iskustva trebaju da ih i dokažu.

Naprimjer, samim korištenjem filozofske i racionalne analize nijedan filozof, ma koliko naprezao svoj um, ne može otkriti da se tijela sastoje iz molekula i atoma, koji elementi se moraju kombinirati da bi se dobila određena hemijska materija i koja će svojstva ona imati - on ne može otkriti od čega se sastoje živa bića, pod kojim materijalnim uvjetima op­staju, šta uzrokuje bolesti životinja i ljudi te kako se različite bolesti mogu liječiti. Ovi i hiljade sličnih problema mogu se riješiti isključivo empirijskom metodom.

S druge strane, problemi vezani za nematerijalno nikada ne mogu biti riješeni posredstvom čulnog iskustva niti ih mogu poreći empirijske nauke. Primjera radi, kojim se to čulnim iskustvom, u kojoj laboratoriji i pomoću kojih naučnih sredstava mogu otkriti duša i nematerijalne stvari, ili ustanoviti njihovo nepostojanje? Nadalje, sudovi prve filozofije sas­toje se od sekundarnih filozofskih inteligibilija, tj. pojmova koji su dobi­jeni posredstvom umskih nastojanja i racionalne analize. Njihovi odnosi ili njihovo jedinstvo mogu se dokazati ili osporiti jedino razumom. Ova vrsta problema mora se riješiti racionalnom metodom i oslanjanjem na racionalne po sebi očite sudove.

Iz ovoga postaje jasno kako je slaba tvrdnja onih koji miješaju inger­encije emprijskih i racionalnih metoda, koji nastoje utvrditi nadmoćnost empirijske nad racionalnom metodom, i koji smatraju da su antički filo­zofi koristili samo racionalnu metodu te da iz tog razloga nisu bili u stanju doći do uspješnih naučnih otkrića. Naprotiv, i Grci su koristili em­pirijsku metodu u prirodnim naukama, a među njima je Aristotel, uz po­moć Aleksandra Makedonskog, napravio veliki vrt u Atini i u njemu uzgajao različite vrste biljki i životinja te je sam on posmatrao njihova stanja i svojstva. Brzi napredak modernih naučnika mora se smatrati posljedicom otkrića novih tehnologija, posljedicom njihove težnje da rješavaju prirodne i materijalne probleme, te fokusiranja njihovih misli i ideja na otkrića i izume, a ne posljedicom okretanja leđa racionalnoj metodi i njene zamjene empirijskom metodom.

Povratak na sadržaj