Prof. Akbar Eydi

ISLAMSKA LOGIKA

PREDGOVOR PRIREĐIVAČA

NAPOMENA PREVODIOCA.

UVOD U LOGIKU..

1.1. Potreba za logikom..

1.2. Uloga logike u ljudskim mislima.

1.3. Logika i Aristotel

1.4.  Šta je logika?.

1.5. Logika je sredstvena – propedeutička nauka ( ﺁلة )

2.1. Vrste znanja.

Osjetilno znanje ( علم حسّي )

Imaginarno znanje (علم خيالي  )

Intuitivno znanje (عـلم وهـمى)

Razumsko znanje (عـلم عـقـلى)

Definicija znanja.

Prisutno znanje (عـلم حضـورى) i stečeno znanje (عـلم حصولى)

Pojam i sud ( تصـوّر و تصـديـق)

Na šta se odnose pojam i sud.

Podjela sudova.

Neznanje i njegova podjela.

Vrste neznanja.

Nužno ili očigledno (عـلم ضرورى) i spekulativno znanje (عـلم نظـرى)

Šta su uzroci pažnje?.

Definicija “mišljenja”.

Šta je intuicija?  (حَدس)

O čemu raspravlja logika?.

Teme predočene u logici 28

Sažetak uvodnog dijela. 29

I  - DIO.. 35

RASPRAVA O RIJEČIMA – VOKABULAMA (الفاظ) 35

Zašto je potrebna rasprava o riječima?. 35

Drugi razlog nužnosti rasprave o riječima. 35

2.1. Vanjsko-pojavni bitak (وجود خارجى) 36

2.2. Mentalni bitak (وجود ذهـنى) 36

2.3. Verbalni bitak (وجود لفظى) 36

2.4. Bitak u obliku pisma (وجود كتبى) 38

Rezultati rasprave. 38

3.1.  Rasprava o ukazivanju (دلا لـت) 39

3.2.  Vrste ukazivanja. 39

3.3.  Razumsko ukazivanje (دلالت عـقـلى) 40

3.4.  Prirodno ukazivanje (دلالت طبيعى) 40

3.5.  Konvencionalno ukazivanje (دلالت وضـعى) 40

3.6.  Podjela konvencionalnog ukazivanja. 41

3.7.  Ukazivanje riječima (دلالت لفظى) 41

Ukazivanje po saglasnosti (دلالت مطابقى) 41

Ukazivanje po sadržini ili djelimično ukazivanje (دلالت تضـمّـنى) 42

Ukazivanje po slijedu ili posljedično ukazivanje (دلالت التـزامى) 42

Kratak sažetak o ukazivanju: 43

4.1.  Podjela riječi 44

4.2.  Prva podjela riječi 44

Vrste prenesene riječi 45

Sažetak prve podjele riječi 47

4.3.  Druga podjela riječi 48

4.3.1.  Podjela različitih riječi 49

4.3.2.  Slične riječi (مثلان) 49

4.3.3.  Disparatne riječi (متخالفان) 51

4.3.4.   Opozicione riječi (متـقابلان) 52

Sažetak rasprave o drugoj podjeli riječi 54

4.4.   Treća podjela riječi 55

Složena (مـركب) i jednostavna riječ (مـفرد) 55

4.4.1.  Jednostavna riječ ( مـفرد) 56

4.4.2.  Složena riječ ( مـركب) 56

Sažetak raprave o trećoj podjeli riječi 60

SAŽETAK PRVOG DIJELA LOGIKE. 63

II  - DIO.. 69

RASPRAVA O UNIVERZALIJAMA (كليات) 69

1.1.  Partikularan pojam.. 69

1.2.  Univerzalan pojam.. 70

1.3.  Stvarna partikularija i relativna. 71

partikularija (جزء حـقـيـقى و جزء اضافى) 71

1.4.  Podjela univerzalija na jednoznačnicu. 72

i višeznačnicu (متواطى و مشاكك) 72

2.1. Pojam i objekat (مفهوم و مصداق) 74

3.1.  Naziv i imenovano (عـنوان و معـنون) ili ukazivanje pojma na prostorni odraz............................................................................................................. 75

4.1. Primarna esencijalna i ustaljena tehnička predikacija. 76

5.1. Četverovrsni odnosi među univerzalijama (نسبت اربع) 77

5.2.  Razlikovanje kod univerzalija. 78

5.2.1. Ekvipolentni pojmovi 79

5.2.2. Disparatni pojmovi 79

5.2.3. Subordinirani pojmovi 79

5.2.4. Interferirajući pojmovi 80

5.3.  Odnos dviju univerzalija nakon kontrapozicije. 80

6.1. Pet univerzalija (1) 81

Odnos univerzalije i objekta. 81

Definicije pet univerzalija. 84

Sažetak rasprave. 84

7.1.  PET UNIVERZALIJA (2) 86

7.2.  Podjela vrste. 86

Podjela roda. 88

O vrsnoj razlici 89

7.4.1.  Objašnjenja u vezi sa vrsnom razlikom.. 91

Podjela vrsne razlike. 92

Različita značenja vrsne razlike. 92

8.1.  Esencijalno i akcidentalno (ذاتى وعـرضى ) 92

  8.2.  Opći akcident i osobeni akcident (عـرض عام وعـرض خاص) 93

  Klasifikacija u logici 95

10.1. Predikacija i njene vrste. 95

10.2. Prirodno i konvencionalno prediciranje                                          (حمل طـبعى و حمـل وضعى) 96

10.3. Primarna esencijalna predikacija i 97

ustaljena tehnička predikacija. 97

10.4.  Jednoznačna ili nederivacijska i derivacijska predikacija. 99

  Podjela Akcidenta. 100

  12.1.  Logička, prirodna i umska univerzalija. 101

SAŽETAK DRUGOG DIJELA LOGIKE. 103

III  - DIO.. 109

DEFINICIJE I PODJELE. 109

          Šta je definicija (حـدّ)?. 112

Vrste definicija. 113

Potpuna definicija (حـدّ التام) 113

Krnjava definicija (حـدّ الناقـص) 114

Potpuna ilustracija (رسـم التام) 115

Krnjava ilustracija (رسم الناقـص) 115

Pravila definiranja. 116

Pet pravila definiranja. 116

Obuhvatnost i isključivost (جامعـيت، مانعـيت) 117

Definiens (معـرِّف) treba biti jasniji od definienda (معـرَّف) 117

Između pojmova definiensa i definienda treba postojati razlika. 118

Definicija ne smije biti kružna. 118

Jasnoća riječi u definiciji 119

Rezime rasprave o definiranju: 119

Divizija ili dioba ( تـقسـيـم) 120

Descartesova logika i pravilo analize. 121

Oblici divizije. 121

Metodi divizije. 123

Ograničenost ili neograničenost diobe. 124

Elementi diobe i njena pravila. 124

Pravila divizije. 124

Kratak pregled divizije. 125

IV  - DIO.. 127

SUDOVI (قـضايا) 127

Podjela sudova. 128

Kondicionalni sud. 129

Podjela sudova na afirmativne i negirajuće. 129

Termini koji su u upotrebi kod sudova. 130

Rezime gornje rasprave. 131

Podjela kategoričkih sudova. 131

Prva podjela. 132

Objašnjenje nekih termina u logici: 133

Druga podjela. 134

Treća podjela. 135

Shematski prikaz podjela kategoričkog suda: 137

Modalni sudovi (قضاياى موجّهة) 140

Sadržaj suda (ماده قضيه) 140

Odnos nužnosti (نسبت وجوب) 140

Odnos nemogućnosti (نسبت امتـناع) 140

Odnos mogućnosti (نسبت امـكان) 141

Posebna mogućnost (امكان خاص) 141

Opća mogućnost (امـكان عام) 141

Tri oblika suda: 142

Modaliteti sudova (جهّات قضايا) 142

Odnos modaliteta i sadržaja suda. 143

Podjela modalnih sudova. 143

Podjela prostih modalnih sudova. 144

1. Modalnost nužna po biti (ضروريّة ذاتيّة) 144

2. Općenito uvjetovana modalnost (مشروطه عامه) 144

3. Stalno apsolutna modalnost (داﺌميّة مطـلـقة) 145

4. Općeprihvaćena modalnost (عرفية عامّة) 145

5. Modalnost općenite apsolutnosti (مطلقة عامة) 145

6. Vremenski apsolutna modalnost (حينيه مطلقه) 146

7. Modalnost općenite mogućnosti (ممكـنة عامة) 146

8. Modalnost vremenske mogućnosti (حينيه ممكنه) 146

Složeni modalni sudovi 148

Vrste prediciranja. 149

Prirodna i konvencionalna predikacija. 149

Derivacijska i nederivacijska predikacija. 149

Primarna esencijalna i raširena tehnička predikacija. 150

Podjela kondicionalnih sudova. 150

Prva podjela kondicionalnih sudova. 150

Druga podjela kondicionalnih sudova. 152

Treća podjela kondicionalnih sudova. 152

Četvrta podjela kondicionalnih sudova. 153

Odnosi među sudovima i njihovi propisi 154

Uvjeti kontradikcije. 155

Jedinstvo subjekta (وحدت موضوع) 155

Jedinstvo predikata (وحدت محمول) 155

Jedinstvo uvjeta (وحدت شرط) 155

Jedinstvo odnosa (وحدت اضافه يا نسبت) 156

Jedinstvo cjeline i dijela (وحدت كلّ و جـزء ) 156

Jedinstvo potencijalnog i aktivog stanja. 156

Dva Suda (وحدت قوّة و فعـل) 156

Jedinstvo mjesta (وحدت مـكان) 156

Jedinstvo vremena (وحدت زمـان) 156

Jedinstvo predikacije (وحدت حمل) 157

Aspekti razlikovanja dvaju sudova. 157

Subalternacija, kontrarnost i podređenost kontrarnosti 158

Subalternacija (تـداخـل) 159

Kontrarnost (تضاد) 159

Podređenost kontrarnosti (دخـول در تـحت تضاد) 159

Konverzija (عـكس) 160

Uvjeti konverzije. 161

Konverzija negirajuće univerzalije (عـكس سالبه كـليه): 163

Negirajuća partikularija nema konverzije. 164

Disjunktivni sudovi nemaju konverziju. 164

Konverzija kontradiktornog (عـكس نقـيض) 165

POGLAVLJE O IZVOĐENJU ZAKLJUČAKA (استدلال) 167

Vrste zaključivanja. 167

Dedukcija (قياس) 168

Indukcija (ا ستـقـراء) 168

Analogija (تمـثيـل) 168

Definicija dedukcije. 169

Podjela dedukcije. 170

Povezana dedukcija. 170

Povezana dedukcija sa aspekta forme (صـورت) 170

Rezultat dedukcije. 170

Podjela povezane dedukcije. 171

Četiri figure (شكل) povezane dedukcije. 172

Uvjeti zaključivanja kod povezane dedukcije. 172

Važno pravilo u logici 174

Produktivni modusi (ضروب منتج) prve figure. 174

Druga figura. 175

Uvjeti druge figure. 175

Produktivni modusi druge figure. 176

Treća figura. 176

Uvjeti treće figure. 177

Produktivni modusi treće figure. 177

Četvrta figura. 178

Uvjeti četvrte fgure. 178

Produktivni modusi četvrte figure. 179

Rastavljena dedukcija. 180

Podjela rastavljene dedukcije. 181

Indukcija (ا ستقراء) 183

Podjela indukcije. 184

1.   Potpuna indukcija. 184

2.   Nepotpuna indukcija. 185

10.1. Analogija (تمثيـل) 185

10.2. Stubovi analogije. 185

10.3. Vrijednost spoznaje stečene analogijom.. 186

V  - DIO.. 187

PET LOGIČKIH VJEŠTINA (صناعات خمس) 187

1.0. Sadržaj i forma u logici 187

1.1. Sadržaj procesa zaključivanja. 188

Sadržaj dedukcije. 189

1.2.1. Prva saznanja, aksiomi (اوّليّات) 189

2.1. Argumentacija (برهان) 194

2.2. Podjela argumenatcije na kondicionalnu  i uzročnu argumentaciju.... 194

Važnost i vrijednost argumentacije. 195

Korist argumentacije. 196

riječnik pojmova u logici

STAVOVI ISLAMSKIH MISLILACA O EDUKACIJI I ODGOJU (1. SVEZAK)

Muhammed Fath Ali Khani,
Ali Rida Fasihizadah, Ali Naqi Faqihi

Preveli s perzijskog: Lutfi Akbaš i Amar Imamović

A4 format, 265 strana, Sarahjevo 2008.g.