Profesor Ekber Eydi

 

CIKLUS PREDAVANJA  O KUR'ANSKOJ UPUTI

BOŽIJA PRAVA NAD NAMA

Sva prava proističu iz Božijeg prava - kompletan Univerzum i svi zakoni koji se u njemu manifestuju proizlaze iz ovog prava Bož­ijeg. Ako neko izgovori: “Ešhedu en la ilahe illellah ve ešhedu enne Muhammedun ‘abduhu ve Resuluhu”, u tom slučaju njegova krv, njegovo dostojanstvo i njegov imetak postaju zaštićeni i neprikosno­veni od strane ruku i jezika drugih muslimana. Spomenuli smo ranije ajete i hadise koji govore o zaštićenosti krvi jednog muslimana u od­nosu na drugog muslimana, a također smo iz sure En-Nur citirali ajete koji govore o zaštiti i dostojanstvu lika jednog muslimana. U tom smislu, također, je rečeno da je svetost njegova dostojanstva ne­prikosnovena. Danas ćemo govoriti o zaštiti i neprikosnovenosti imovine jednog muslimana. Allah, dž.š. u 13. ajetu sure Lukman kaže:

وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ

“Kad Lukman reče sinu svome savjetujući ga: ‘O sinko moj, ne smatraj druge Allahu ravnim, mnogoboštvo je zaista veliki zulum.’” (Lukman, 13)

Ko su to zālimi? To su oni koji smatraju da je sve što vide oko sebe u njihovom posjedu. Oni smatraju da je to njihovo djelo, od­nosno da je to plod njihova stvaranja.

U suri El-Vaki’a imamo pojašnjenje o ovome. Allah dž.š. kaže:

أَفَرَأَيْتُم مَّا تُمْنُونَ أَأَنتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ

“Kažite vi Meni: da li sjemenu koje ubacujete – “vi oblik dajete ili to Mi činimo?” (El-Vaki’a, 58-59)

U ovoj suri Allah, dž.š. također kaže:

أَفَرَأَيْتُم مَّا تَحْرُثُونَ أَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ

“Kažite vi Meni: šta biva sa onim što posi­jete?”– “da li mu vi dajete snagu da niče, ili to Mi činimo?” (El-Vaki’a, 63-64)

Kada je riječ o vodi, Allah, dž.š. kaže:

أَفَرَأَيْتُمُ الْمَاء الَّذِي تَشْرَبُونَ أَأَنتُمْ أَنزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنزِلُونَ

“Kažite vi Meni: vodu koju pijete – da li je vi ili Mi iz oblaka spuštamo?” (El-Vaki’a, 68-69)

Ili, kad je riječ o o vatri, Allah, dž.š. kaže:

أَفَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ أَأَنتُمْ أَنشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا أَمْ نَحْنُ الْمُنشِؤُونَ

“Kažite vi Meni: ‘vatru koju palite – da li drvo za nju vi ili Mi stvaramo?’” (El-Vaki’a, 71)

Sve ono što mi zāhirski tretiramo svojim, sve je to u biti, bātin­ski, stvarno Božije. U suri El-Beqare, 228 ajet, kada se govori o ta­laku, razvodu između muža i žene, Allah dž.š. kaže:

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوَءٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِن كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ

“Raspuštenice neka čekaju tri mjesečna pranja; i nije im dopušteno da kriju ono što je Allah stvorio u maternicama njihovim, ako u Allaha i Onaj svijet vjeruju.” (El-Beqare, 228)

Iz svih navedenih ajeta možemo zaključiti da je sve što vidimo oko sebe i sve što posjedujemo Božije djelo i Božije davanje. Allah dž.š. je dozvolio korištenje prirodnih potencijala koje je On stvorio na Zemlji, da bismo mogli nastaviti naš život. Onda je On, na trećoj stepenici Svoga stvaranja, dao određena pravila ljudima i poručio:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَنفِقُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الأَرْضِ وَلاَ تَيَمَّمُواْ الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلاَّ أَن تُغْمِضُواْ فِيهِ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاء وَاللّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلاً وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

“O vjernici, udjeljujte od lijepih stvari koje stječete i od onoga što vam Mi iz zemlje da­jemo, ne izdvajajte ono što ne vrijedi da biste to udijelili - kada ni vi sami ne biste to primili, osim zatvorenih očiju. I znajte da Allah nije ni o kome ovisan i da je hvale dostojan. Šejtan vas plaši neimaštinom i navraća vas da budete škrti, a Allah vam obećava oprost i nagradu Svoju; Allah je neizmjerno dobar i zna sve.” (El-Beqare, 267-268)

Hoće nam se reći: Stvorio sam u vama određene nagone i porive za posjedovanjem. Međutim, ne možete ih koristiti kako vi hoćete. Postoje i prava drugih.

Šta bi se dogodilo da su nebesa i Zemlja prepušteni ljudima na upravu i da im je data potpuna sloboda? Prema Kur’anu, kada bi čovjek imao sve na raspologanju, nastao bi nered i haos na Zemlji. Sve bi se raspalo i cijeli bi sistem pao. Dakle, Allah dž.š. je dao određene propise radi sprječavanja haosa i anarhije na Zemlji. Propisao je jednu ravnotežu između dunjalučkih potreba i ibadeta. Nije naredio čovjeku da provodi život samo u ibadetu. Dozvolio mu je da se okoristi dunjalučkim blagodatima, ali i da radi za Onaj svijet. Ono što najčešće donosi haos i nered među ljudima jeste blago i imetak. Allah dž.š. je u 7. ajetu sure El-Hašr zapovijedio sljedeće:

مَّا أَفَاء اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاء مِنكُمْ

“Plijen od stanovnika sela i gradova koji Allah Poslaniku Svome daruje pripada: Allahu i Poslaniku Njegovu, i bližnjima njegovim, i siro­čadi, i siromasima, i putnicima – namjernicima – da ne bi prelazio samo iz ruke u ruku boga­taša vaših...” (El-Hašr, 7)

Ovo je nužno da se ojača državna blagajna. Govori se o Islam­skom sistemu, tj. da se jedna količina plijena odvoji za Bejtu-l-mal, zajedničke rezerve - te da se odatle raspoređuje na one koji nisu imali načina da dođu do imetka da se ne bi dogodila tajkunizacija - tj. da 90% imetka ne pređe u ruke 1%-tne manjine, nego da se rasporedi tako da sistem natjera i bogatune da ulažu u zajedničku kasu, pa da niko ne bude siromašan. Allah, dž.š. te bogatune stavlja u posebno ni­zak status kod Sebe. U tom smislu je Allahov Poslanik, s.a.v.a. rekao:

“Onaj ko vidi bogataša, pa ga lijepo poselami samo zato što je on postao bogat i slavan, on je u tom momentu izgubio dvije trećine imana.”

Više je načina dolaska do imetka:

Ø      Neko ko postane bogat smatra da je sve svojim rukama zaradio. U suri El-Feth, 11, Allah dž.š. kaže:

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَن يَمْلِكُ لَكُم مِّنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

“Govorit će ti beduini koji su izostali: “Zadržala su nas stada naša i porodice naše, pa zamoli za nas oprost!” Oni govore jezicima svo­jim ono što što nije u srcima njihovim. Reci: “ pa ko može promijeniti Allahovu odluku, ako On hoće da vam naudi, ili ako hoće da vam kakvo dobro učini. Allah zna ono što radite.” (El-Feth, 11)

Ø      Druga vrsta imetka koja može pripadati muslimanu jeste imetak državne blagajne. Kao što smo rekli prethodno u suri El-Hašr 7. ajet: to su onih sedam vrsta kategorija koji imaju pravo na imetak iz državne blagajne Bejtu-l-mala. Musli­man, također, može imati pravo na imetak prema suri El-En­fal, 41.

Ø      Treći način da čovjek postane vlasnik nečega jeste nasljeđe. O tome se govori u jedanaestom ajetu sure En-Nisa, gdje se jasno kaže da nasljednici imaju pravo naslijediti imetak svo­jih roditelja, prethodnika itd..

Ø      Četvrti način dolaska čovjeka do imetka može biti preko me­hra, trgovine ili hedije. Ovdje treba naglasiti sljedeće: ako nekom daruješ hediju možeš je u nekim slučajevima ponovo vratiti, a u nekima ne možeš. Ako si dao hediju hanumi ili nekome iz porodice tada ne možeš vratiti hediju, ali ako si, pak, dao nekome hediju na ime prijateljstva tada možeš vratiti tu hediju.

Ø      Peta vrsta imetka može biti imetak nekog jetima, siromaha ili nemoćnog. U tom slučaju, čovjek treba biti pažljiv u pos­tupanju s tim imetkom, da ne daj Bože ne bi naudio tom imetku. Svaki jetim i siromah imaju pravo na imetak boga­taša.

Imam Homeini je u svojoj fetvi rekao:

“Ako neko ima imetak i nije dao propisanu količinu zekata ili humsa na taj imetak, ono što pripada Bejtu-l-malu od­nosno državi na ime siromaha, jetima i ostalih - u tom slu­čaju njegov namaz, njegov post, njegov hadždž i sve transak­cije koje obavlja s tim imetkom – sve je to batil i haram.”

sadržaj